Küresel belirsizliklerin 2027’de de sürmesi beklenirken, sektör desteklerinin uzatılması Türkiye turizminin gerçek durumuna ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
Dünya turizmi, son yıllarda birbirini izleyen krizlerin ve öngörülmesi giderek zorlaşan gelişmelerin etkisi altında faaliyet gösteriyor. Sektörün karşı karşıya olduğu başlıca sorunlar arasında jeopolitik gerilimler, savaşlar, ekonomik dalgalanmalar, yüksek enflasyon, aşırı iklim olayları ve ana kaynak pazarlardaki alım gücü kaybı öne çıkıyor.
Bu gelişmeler hem seyahat talebini ve tüketici tercihlerini değiştiriyor hem de turizm işletmelerinin maliyetlerini ve rekabet gücünü doğrudan etkiliyor.
Yüksek enflasyon ve döviz kurlarının baskılanması, Türkiye açısından tabloyu daha da zorlaştırıyor. İşçilikten enerjiye, gıdadan tedarik zincirine kadar geniş bir alanda artan maliyetler, Türkiye'nin uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflatıyor, turizmde talep yaratmakta zorlanmasına neden oluyor. Ana kaynak pazarlarda satın alma gücünün gerilemesi de talep yaratmayı zorlaştıran bir diğer faktör. Günün sonunda işletmeler hem artan maliyetlerin hem de bu maliyetleri fiyatlara yansıtamamanın sancısını çekiyor.
2027’de de belirsizliklerin sürmesi bekleniyor
2027 yılına girerken küresel turizm piyasasını etkileyen risklerin önemli bir bölümünün devam etmesi bekleniyor. Rusya-Ukrayna savaşı, ABD-İsrail-İran hattındaki gerilimler ve Suudi Arabistan-Yemen eksenindeki fiili çatışma durumu, uluslararası turizm hareketleri açısından belirsizlik yaratmayı sürdürüyor.
Bunlara ekonomik kırılganlıklar, enerji fiyatları, yüksek enflasyon ve tüketici harcamalarındaki baskı da ekleniyor. Aşırı sıcaklar, orman yangınları, sel ve diğer olağanüstü iklim olayları da destinasyonların güvenliği ve seyahat tercihleri üzerinde etkili oluyor.
Dolayısıyla 2027'nin turizm işletmeleri açısından yüksek maliyetlerin, fiyat rekabetinin ve talep yaratma güçlüğünün devam edeceği bir yıl olması bekleniyor.
Rekor açıklamaları ile sektörün gerçekleri örtüşüyor mu?
Türkiye'de turizme ilişkin resmî açıklamalarla sahadaki gerçeklik arasındaki makas giderek daha fazla açılıyor. Bu yıl ziyaretçi sayısı stabil kalırken turizm gelirinde artış yaşanması, “Turizm gelirinde rekor” açıklamalarıyla duyurulsa da işletmelerin kârlılığının dipte olduğunu bu piyasanın içindeki herkes biliyor. Cirolar şişerken kârlılığın düşmesi, hizmet kalitesinin gerilemesi, personel maaşlarının bile zorla ödenmesi, bir şeylerin yolunda gitmediğini net şekilde gösteriyor.
Turizm geliri ve turist sayısı elbette sektör açısından önemli göstergeler. Ancak bu rakamlar işletmelerin kârlılığını, borç yükünü, nakit akışını ve finansal sürdürülebilirliğini tek başına ortaya koymuyor. Turizmdeki büyümenin işletmelerin mali tablolarına ne ölçüde yansıdığı da sorgulanmalı.
Nitekim Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan, konaklama sektörüne yönelik iki önemli destekte sürenin uzatılması da bu durumu teyit ediyor.
Konaklama vergisi indiriminin bir yıl daha devam ettirilmesi ve işletme belgeli konaklama tesislerinde çalışanlara yönelik personel desteğinin 2028 yılına kadar uzatılması, sektörün maliyet baskısı ve destek ihtiyacının sürdüğünü gösteriyor.
Eğer turizmde işler gerçekten yolundaysa ve turizm gelirinde rekor kırılıyorsa, konaklama işletmeleri neden bu desteklere ihtiyaç duyuyor? İşletmeler neden mevcut ekonomik koşullarda faaliyetlerini sürdürmekte zorlanıyor ve krizden çıkamıyor?
Personel desteği neden yalnızca otellere veriliyor?
Uzatılan desteklerle ilgili bir diğer önemli konu ise kapsamı. Personel desteğinin yalnızca konaklama işletmelerine sağlanması, turizm sektörünün diğer bileşenleri açısından soru işaretleri yaratıyor.
Örneğin, aynı ekosistemin parçası olan seyahat acenteleri neden benzer bir personel desteğinden yararlanamıyor?
Oysa turizm sektörü birbirinden bağımsız işletmelerden oluşmuyor. Seyahat acenteleri ve tur operatörleri talep yaratıyor, hava yolu şirketleri turistleri destinasyonlara taşıyor, oteller ise konaklama hizmetini sunuyor. Bunların tamamı aynı ekonomik zincirin birbirini tamamlayan halkaları.
Seyahat acentelerinin satışları düşerken, tur operatörleri talep yaratmakta zorlanırken ve hava yolu şirketleri kapasite planlamalarını gözden geçirirken yalnızca otellerin desteklenmesi, zincirin diğer halkalarının yaşadığı sorunları çözmüyor.
Zincirin bir halkası zorlanırken diğer halkaları sorunsuz çalışamaz.
Acentelerin yükselen personel ve işletme maliyetleriyle mücadele ettiği, satış ve komisyon gelirleri üzerindeki baskının faaliyetleri zorlaştırdığı, pazarlama giderlerinin tavan yaptığı bir ortamda istihdam desteğinin neden yalnızca konaklama sektörüyle sınırlandırıldığı açıklanmalı.
2027'de küresel belirsizliklerin ve maliyet baskılarının devam etmesi beklenirken, kamu desteklerinin de turizm ekosisteminin bütününü kapsayacak şekilde değerlendirilmesi gerekiyor.
Çünkü turizmde zincirin bir halkası zorlanırken diğerlerinin sorunsuz çalışmasını beklemek mümkün değil. Rekorlar açıklanırken işletmeler destek bekliyorsa, sorgulanması gereken yalnızca büyüme rakamları değil, bu büyümenin sektörün geneline ne ölçüde yansıdığıdır.
