ABD ve İsrail’in müzakerelerin ortasında başlattığı İran’a dönük saldırılar bölgede hava trafiğini felç etti. Saldırıların başladığı Cumartesi gününden bu yana binlerce uçuş iptal edildi, Orta Doğu ve Körfez ülkelerinin hava yollarına ait uçaklar başka ülkelerdeki havalimanlarında kaldı.
İsrail ve ABD’nin İran’a dönük saldırıları küresel havacılık sektöründe son yılların en büyük krizlerinden birine yol açtı. İsrail ve ABD’nin İran’a dönük saldırıları sonrası Orta Doğu hava sahasında yaşanan kapanmalar, başta Körfez ülkeleri olmak üzere dünya genelinde binlerce uçuşun iptal edilmesine neden oldu. Yüz binlerce yolcu farklı ülkelerde mahsur kalırken, sektör temsilcileri krizin Covid-19 sonrası en ciddi şok olduğunu belirtiyor.
Pazartesi 1200’den fazla ek iptal, toplam sayısı 7 bini aştı
Dünyanın en yoğun uluslararası aktarma merkezlerinden biri olan Dubai başta olmak üzere bölgedeki büyük havalimanları üçüncü gün üst üste kapalı kaldı. İran, Irak, Kuveyt, İsrail, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar hava sahasında trafik neredeyse tamamen durdu. Uçuş takip platformları FlightAware ve Flightradar24 verilerine göre sadece hafta sonu yaklaşık 6 bin uçuş iptal edildi, pazartesi sabahı itibarıyla ise 1.200’den fazla ek iptal kaydedildi.
En çok Emirates, Etihad ve Qatar Airways etkilendi
Krizden en fazla etkilenen taşıyıcılar arasında Emirates, Etihad Airways ve Qatar Airways başı çekiyor. Söz konusu havayolları Körfez’deki ana hub operasyonlarını geçici olarak askıya aldı. Uluslararası taşıyıcılar da bölgeye yönelik seferlerini durdururken, bazı uçuşlar daha uzun ve maliyetli alternatif rotalara yönlendirildi.
Modern havacılık tarihinde nadir görülen bir durum
Uzmanlara göre üç büyük Körfez transit merkezinin aynı anda devre dışı kalması modern havacılık tarihinde nadir görülen bir durum. Bölge yalnızca yolcu taşımacılığında değil, hava kargo taşımacılığında da küresel ticaretin kilit kavşaklarından biri konumunda bulunuyor. Bu nedenle hava sahası kapanmaları, deniz taşımacılığındaki jeopolitik risklerle birleşerek tedarik zincirleri üzerinde ek baskı oluşturuyor.
İsrail ve ABD’nin İran’a dönük saldırıları havayolu şirketlerinin finansal performansını da etkiledi. Japan Airlines, Singapore Airlines, Qantas ve Cathay Pacific hisselerinde sert düşüşler yaşandı. Yatırımcılar artan operasyonel maliyetler ve talep daralması riskini fiyatlamaya başladı.
Enerji tarafında ise Brent petrol fiyatı yüzde 13’e varan artışla varil başına 80 dolar seviyesini aştı. Analistler fiyatların 100 dolar seviyesine yaklaşabileceğini belirtiyor. Bu durum havayolları için yakıt maliyetlerinin daha da artması anlamına geliyor.
Asıl risk uzun süreli hava sahası kapanmaları
Sektör temsilcileri kısa vadede gecikme ve iptallerin devam edebileceğini, asıl riskin ise hava sahası kapanmalarının uzun sürmesi olduğunu vurguluyor. Mürettebat ve uçakların farklı ülkelerde dağılmış olması operasyonların normale dönmesini zorlaştırıyor. İsrail ve ABD’nin İran’a dönük saldırıları, küresel havacılık ve turizm sektöründe hem operasyonel hem de finansal etkileri derinleşen çok boyutlu bir kriz olarak öne çıkıyor.
