Küresel havacılık sektörü, jet yakıtı arzında yaşanan ciddi daralma nedeniyle son yılların en büyük operasyonel krizlerinden biriyle karşı karşıya. Havacılık veri şirketi Cirium verilerine göre, yalnızca son iki haftada Mayıs tarifelerinden yaklaşık 12 bin uçuş ve 2 milyon koltuk kapasitesi çıkarıldı. THY koltuk iptalinde 450 bin civarında koltukla ilk sırada yer alırken, uçuş iptalinde ise 3 bin uçuşla ikinci sırada yer aldı.
Sorun fiyat değil tedarik
Financial Times’ta yer alan habere göre, krizin merkezinde Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik gelişmelerin küresel yakıt tedarik zincirini sekteye uğratması yer alıyor. Sektör, bugüne kadar yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı hedge mekanizmaları ve kapasite planlamalarıyla önlem alabiliyordu. Ancak bu kez sorun fiyat değil, doğrudan yakıtın erişilebilirliği olduğu için mevcut planlama modelleri yetersiz kalıyor.
En sert daralma THY, Air China ve Lufthansa’da
Kapasite kesintileri küresel ölçekte yayılırken, en sert daralmaların Türk Hava Yolları, Air China ve Lufthansa gibi büyük taşıyıcılarda görüldüğü belirtiliyor. Özellikle Lufthansa’nın Ekim ayına kadar toplam 20 bin uçuş iptali planladığı ifade ediliyor.
Bunun yanı sıra Emirates, United Airlines, British Airways, American Airlines ve All Nippon Airways gibi küresel oyuncular da kapasite azaltımına giden şirketler arasında yer alıyor. Daha sınırlı kesintiler ise KLM ve Delta Air Lines gibi taşıyıcılarda görülüyor.
Hükümetler de krize karşı farklı önlemler almaya başladı. Singapur ve Tokyo’daki otoriteler, havayollarından yakıt tüketimini sınırlamak adına ek sefer planlamamalarını isterken, Vietnam yönetimi doğrudan yakıt kotalaması uygulamasına geçti.
Daha seçici davranmak sorunda kalıyorlar
Tüm bu gelişmeler, havacılık sektörünün en kritik dönemi olan yaz sezonu öncesinde gerçekleşiyor. Artan belirsizlik nedeniyle havayolları, hangi hatların korunacağı ve hangilerinin askıya alınacağı konusunda daha seçici davranmak zorunda kalıyor. Bu durum, yalnızca operasyonel planlamayı değil, aynı zamanda destinasyon bazlı talep dağılımını ve turizm hareketliliğini de doğrudan etkiliyor.
Uzmanlara göre mevcut kriz, havacılık sektöründe “yakıt fiyatı yönetimi”nden “yakıt erişimi yönetimi”ne geçişin ilk büyük testi olarak öne çıkıyor. Bu yeni denklem, önümüzdeki dönemde uçuş ağlarının yeniden şekillenmesine ve kapasite stratejilerinin köklü biçimde değişmesine yol açabilir.