Anayasa Mahkemesi (AYM), 7500 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un bazı hükümlerine ilişkin iptal başvurusunu karara bağladı. 10 Eylül 2025 tarihli karar, 20 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Turist Rehberleri Birliği (TUREB) tarafından yapılan açıklamada, AYM’nin verdiği iptal kararına ilişkin detaylar paylaşıldı.
TUREB’in açıklamasına göre AYM; turist rehberliğine kabul şartları, mesleğin icrası, denetim yetkileri ve meslek kuruluşlarının düzenleme alanlarını Anayasa çerçevesinde değerlendirdi. İnceleme sonucunda, kamu yararı ve turizm politikalarıyla uyumlu görülen birçok düzenleme yürürlükte bırakılırken, temel hak ve hukuk devleti ilkeleriyle çelişen bazı hükümler iptal edildi.
AYM, Türkçe turist rehberliği uygulamasını, Uzak Doğu dillerine yönelik eğitim istisnalarını ve sanat tarihi ile arkeoloji mezunlarına tanınan muafiyetleri Anayasa’ya uygun buldu. Mahkeme, bu düzenlemelerin sektörel ihtiyaçlara dayandığını ve nesnel gerekçeler içerdiğini vurguladı. Türkçe rehberlik için daha düşük taban ücret belirlenmesi ve okul gezilerinde rehber zorunluluğunun kaldırılması da kamu yararı kapsamında değerlendirildi.
Buna karşılık, Bakanlığın denetim sırasında meslek kuruluşlarından “her türlü bilgi ve belgeyi” talep etmesine olanak tanıyan hüküm iptal edildi. AYM, bu yetkinin ticari sırlar ve veri güvenliği açısından yeterli yasal güvenceler içermediğine dikkat çekti. Aynı gerekçeyle, bilgi verilmemesi halinde görevden uzaklaştırmaya imkân tanıyan düzenleme de yürürlükten kaldırıldı.
Mahkeme ayrıca, turist rehberlerine ilişkin disiplin işlemlerinin esaslarının yönetmeliklere bırakılmasını, suçta ve cezada kanunilik ilkesine aykırı bularak iptal etti.
İptal edilen hükümler, Resmî Gazete’de yayımlanma tarihinden dokuz ay sonra, 20 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek. Karar, turizm sektöründe mesleki denetim, veri güvenliği ve idari yetki sınırları açısından yeni bir çerçeve oluşturuyor.
TUREB'in yaptığı açıklamanın tamamı şöyle:
7500 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile ilgili Anayasa Mahkemesi Kararı Hakkında Bilgilendirme
24 Ocak 2026 07:05
7500 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un bazı hükümlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru üzerine verilen 10/9/2025 tarihli, E. 2024/125 ve K. 2025/178 sayılı kararı ile 20.01.2026 tarihli ve 33143 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesi (AYM), turist rehberliği mesleğine kabul şartları, mesleğin icrası, denetim usulleri ve meslek kuruluşlarının yetkilerine dair düzenlemeleri incelemiş; bazı hükümler yönünden iptal başvurusunu reddetmiş, Kanun’un Anayasa’ya aykırı bulunan hususlarının ise iptaline karar vermiştir.
I. İPTAL TALEBİ REDDEDİLEN DÜZENLEMELER (Anayasa'ya Uygun Bulunanlar)
Mahkeme, aşağıdaki düzenlemelerin kamu yararı, hizmetin gerekliliği ve ölçülülük ilkelerine uygun olduğuna hükmederek iptal taleplerini reddetmiştir.
1. Mesleğe Kabulde Adli Sicil Engeli ve "Süresiz" Yasak İddiası
● Düzenleme: Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlardan mahkûm olanların, affa uğramış olsalar bile mesleğe kabul edilmemesi.
●Gerekçe: Kural ilk bakışta süresiz bir hak yoksunluğu gibi görünse de, "yasaklanmış hakların geri verilmesi"müessesesi sayesinde bu yasağın mutlak ve süresiz olmadığı belirtilmiştir. Cezanın infazından 3 yıl sonra iyi hal ile bu hakların geri alınabilmesi mümkün olduğundan, düzenleme ölçülü bulunmuştur.
2. "Türkçe Turist Rehberliği"
● Düzenleme: Yabancı dil sınavını geçemeyenlerin diğer şartları sağlaması halinde "Türkçe Turist Rehberi" olabilmesi, ancak mesleği sadece Türkçe icra edebilmesi.
● Gerekçe: İç turizmdeki rehber ihtiyacının karşılanması kamu yararı kapsamında görülmüştür. Yabancı dil bilmeyenlerin yabancı dilde hizmet vermesinin engellenmesi hizmet kalitesini korumaya yöneliktir. Dil bilen ve bilmeyenler arasındaki statü farkı, nesnel bir nedene (dil yeterliliği) dayandığı için eşitlik ilkesine aykırı bulunmamıştır.
3. Uzak Doğu Dilleri İçin Eğitim İstisnası (Pozitif Ayrımcılık)
● Düzenleme: Çince ve diğer Uzak Doğu dillerini bilen adaylar için lisans mezuniyeti yerine ön lisansın yeterli sayılması ve genel eğitim programından muaf tutulmaları.
●Gerekçe: Ülkenin turizm politikaları gereği bu dillerdeki rehber ihtiyacının aciliyeti ve dil bilen kişi sayısının azlığı, farklı muameleyi haklı kılan "nesnel bir neden" olarak kabul edilmiştir. Bu kişilerin sadece ilgili dilde rehberlik yapacak olması nedeniyle düzenleme orantılı bulunmuştur,.
4. Sanat Tarihi ve Arkeoloji Mezunlarına Muafiyet
● Düzenleme: Bu bölümlerden mezun olanların genel turist rehberliği eğitim programından muaf tutulması (sadece 100 saatlik eğitim ve gezi şartı).
●Gerekçe: Bu bölümlerin müfredatının mesleğin icrasıyla (tarihi/kültürel tanıtım) doğrudan ilişkili olması, onları diğer bölüm mezunlarından ayıran haklı bir neden olarak görülmüştür,.
5. Türkçe Rehberlik İçin Düşük Taban Ücret
● Düzenleme: Mesleğin Türkçe icra edilmesi halinde taban ücretin, yabancı dilde icra edilenin %70'inden az olmamak üzere Bakanlıkça belirlenmesi.
●Gerekçe: Yabancı dilde rehberlik yapmanın ek bir emek ve birikim gerektirmesi nedeniyle ücret farkı makul bulunmuştur. Taban ücret belirleme yetkisinin Bakanlığa verilmesi, piyasa düzeni ve ücrette adalet (Anayasa m. 55) açısından meşru görülmüştür,.
6. Okul Gezilerinde Rehber Zorunluluğunun Kaldırılması
●Düzenleme: MEB'e bağlı okulların öğretmen refakatinde ve ticari amaç gütmeyen gezilerinde turist rehberi bulundurma zorunluluğunun olmaması.
●Gerekçe: Bu gezilerin eğitim-öğretimin bir parçası olması ve hiçbir şekilde ticari nitelik taşımaması nedeniyle kamu yararı kapsamında değerlendirilmiştir.
7. Sözleşme ve Sicil Yönetmelikleri
● Düzenleme: Sözleşme detayları ve sicil işlemlerinin Birlik tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi,.
● Gerekçe: Kanun genel çerçeveyi çizdiğinden, teknik ve tali konuların yönetmeliğe bırakılması yasama yetkisinin devri olarak görülmemiştir,.
II. İPTAL EDİLEN DÜZENLEMELER (Anayasa'ya Aykırı Bulunanlar)
Mahkeme, aşağıdaki hususlarda temel hak ve hürriyetlerin korunması (özellikle mülkiyet ve veri mahremiyeti) ve kanunilik ilkesi gereği iptal kararı vermiştir.
1. Bakanlık Denetiminde "Her Türlü Bilgi ve Belgeyi Verme" Yükümlülüğü
● İptal Edilen Hüküm: Meslek kuruluşlarının denetimiesnasında Bakanlığa "...her türlü bilgiyi vermek ve belgeyi göstermekle..." yükümlü olması.
● İptal Gerekçesi:
○ Bu yetki, Bakanlığın denetim yaptığı meslek kuruluşlarının iştiraki olan şirketlerin (özel hukuk tüzel kişileri) ticari sırlarını, müşteri çevrelerini ve fikri haklarını da kapsamaktadır.
○ Tüzel kişilere ait bu verilerin/sırların korunması, saklanma süresi, imhası veya amacı dışında kullanılmasının önlenmesine dair Kanun'da hiçbir yasal güvence bulunmamaktadır.
○ Bu durum, tüzel kişilerin mülkiyet hakkına (Anayasa m. 35) ve veri güvenliğine orantısız bir müdahale olarak değerlendirilmiştir.
2. Bilgi Vermeme Nedeniyle Görevden Uzaklaştırma
● İptal Edilen Hüküm: Meslek kuruluşu personelinin, yukarıdaki (iptal edilen) bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmediği gerekçesiyle görevden uzaklaştırılmasına imkan tanıyan ibare.
● İptal Gerekçesi: Bilgi verme yükümlülüğüne ilişkin ana düzenleme iptal edildiği için, buna bağlı yaptırım maddesinin de uygulanma imkanı kalmamış ve iptal edilmiştir,.
○ Not: Diğer nedenlerle (suç soruşturması vb.) görevden uzaklaştırma yetkisi ise Anayasa'ya uygun bulunarak iptal edilmemiştir.
3. Disiplin İşlemlerinin Yönetmeliğe Bırakılması
● İptal Edilen Hüküm: Turist rehberlerinin "...disiplin,..." işlemlerine ilişkin hususların Birlik tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi.
● İptal Gerekçesi: Kanun'da disiplin cezaları sayılmış olsa da, "disiplin soruşturmasının başlamasına ilişkin zamanaşımı süresi" gibi esaslı unsurlar Kanun'da belirlenmemiştir. Bu konunun tamamen yönetmeliğe bırakılması, suçta ve cezada kanunilik ilkesine (yasama yetkisinin devredilmezliği) aykırı bulunmuştur.
Sonuç Değerlendirmesi: Anayasa Mahkemesi, turist rehberliği mesleğinin icrasına yönelik getirilen dil şartı istisnalarını ve çalışma koşullarını "kamu yararı ve turizm politikaları" çerçevesinde geniş bir takdir yetkisi içinde değerlendirerek hukuka uygun bulmuştur. Ancak, idarenin denetim yetkisini kullanırken ticari sırları koruyacak yasal güvencelerin eksikliği ve disiplin hukukunun temel esaslarının kanunla düzenlenmemesi noktalarında hukuk devleti ilkesini gözeterek iptal kararı vermiştir. İptal hükümleri, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından 9 ay sonra(20.11.2026) yürürlüğe girecektir.
