İran’daki savaşın küresel etkileri giderek derinleşiyor. Enerji ve lojistik hatlarında yaşanan aksaklıklar, tarımın en kritik girdilerinden biri olan gübre fiyatlarını hızla yukarı çekti.
İngiltere başta olmak üzere Avrupa’da çiftçiler ve üreticiler artan maliyet baskısı altında kalırken, bu durumun kısa sürede market raflarına zam olarak yansıması bekleniyor.
Gübre krizi tarımı vuruyor
Tarım sektörünün temel yapı taşlarından biri olan sentetik gübre, aslında doğrudan enerjiye bağlı bir ürün. Doğal gazdan elde edilen hidrojen ile azotun birleşmesi sonucu üretilen amonyak, gübrenin ana hammaddesini oluşturuyor.
Ancak Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte bu süreçte kullanılan enerji maliyetleri hızla yükseldi. Küresel gübre arzının yaklaşık yüzde 30’unun geçtiği bu kritik rota üzerindeki aksama, fiyatları adeta uçurdu. Üre fiyatı yıl başında ton başına 300 dolar seviyesindeyken mart sonunda 700 dolara yaklaştı.
Çiftçi ikilemde: Üret ya da vazgeç
Artan maliyetler karşısında çiftçiler zorlu bir karar vermek zorunda kalıyor: Ya iki kat maliyetle üretime devam edecekler ya da gübre kullanımını azaltarak verim kaybını göze alacaklar. Her iki senaryo da sonuçta tüketici fiyatlarına zam olarak yansıyacak. İngiltere’de yerli gübre üretiminin düşmesi de sorunu büyütüyor. Ülke, ihtiyacının yarısından azını kendi üretirken, geri kalanını ithalatla karşılamak zorunda kalıyor.
“Ukrayna krizinden daha kötü olabilir”
Sektör temsilcileri durumun ciddiyetine dikkat çekiyor. Gübre ithalatçısı Nitrasol’un Başkanı John Fuller, son haftalarda fiyatların yüzde 25 daha arttığını ve yeni siparişlerin çok daha pahalıya mal olduğunu belirtiyor. Fuller’a göre mevcut tablo, dört yıl önceki Ukrayna krizinden bile daha ağır sonuçlar doğurabilir. O dönemde yaşanan yüzde 10’luk enflasyon artışının benzerinin yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.
Hayvancılık ve sebze üretimi alarmda
Sadece bitkisel üretim değil, hayvancılık da ciddi risk altında. İngiltere’de bir çiftçi, gübre fiyatlarının ton başına 370 sterlinden 500 sterline çıktığını ve stokların yetersiz olduğunu söylüyor. Gübre kullanmaması halinde verimin yarıya düşeceğini belirten üreticiler, maliyet artışını hemen tüketiciye yansıtamadıkları için zarar riskiyle karşı karşıya.
Benzer bir kriz seracılıkta da yaşanıyor. Londra yakınlarındaki Lea Valley bölgesinde, seralarda yetiştirilen sebzeler hem gübre hem de enerji maliyetleri nedeniyle baskı altında. Gaz fiyatlarının bir ayda yüzde 90’dan fazla artması, üreticileri zor durumda bırakıyor. Ancak marketlerle yapılan sabit fiyat anlaşmaları nedeniyle satış fiyatları artırılamıyor.
Gıda enflasyonu kapıda
Uzmanlara göre bu gelişmeler zincirleme bir etki yaratacak. Artan üretim maliyetleri önce çiftçiyi, ardından tedarik zincirini ve en sonunda tüketiciyi vuracak. Eğer enerji ve gübre fiyatlarındaki yükseliş devam ederse, Avrupa’da yeni bir gıda enflasyonu dalgası kaçınılmaz görünüyor. Üreticiler ise çözüm için devletlerin hızlı adımlar atması gerektiğini vurguluyor.
Kaynak: Dünya
