Turizm Ekonomi - Haber/Analiz
Rusya’nın Amzon’u olarak kabul edilen Wildberries’in birçok tur operatörünü ve hava yolunu satın almak için yaptığı belirtilen görüşmeler, basit bir satın alma hamlesinin ötesinde bir stratejiye işaret ediyor. Wildberries’in Azur Air veya Nordwind’i satın almak için görüşmeler yürüttüğü haberlerinin her iki hava yolu tarafından yalanlanması, yüzeyde basit bir haber düzeltmesi gibi görünse de, aslında çok daha derin bir dönüşümün işaretlerini veriyor.
Yeni bir sistem kurma girişimi
Rusya turizm pazarında artık yeni bir yapıdan söz ediliyor: Wildberries – Russ Holding ortaklığıyla şekillenen RWB Platformu. Bu yapı, yalnızca bir yatırım ya da birleşme değil aynı zamanda turizm sektöründe yeni bir sistem kurma girişimi olarak okunmalı.
RWB platformunu turizmin ‘süper entegrasyon’ modeli olarak tarif etmek yanlış olmaz. Çünkü platformun en önemli özelliği; tur operatörü (ürün üretimi), havayolu (kapasite kontrolü), online platform (satış ve dağıtım) ve finans (ödeme ve kredi sistemleri) olmak üzere, turizmin tüm bileşenlerini tek bir çatı altında toplayan bir model oluşturması. Bu modelin ilk adımı SUN & FUN’ın satın alınması ile atıldı. Başka tur operatörlerini satın almak için girişimde bulundukları sektör tarafından konuşuluyor.
Bir tur operatörünü daha satın almaya hazırlanıyor
Wildberries – Russ Holding’in kontrol etmeyi hedeflediği tur operatörlerinden birinin bir havalimanı ve iki hava yolu ile stratejik ilişkileri bulunuyor. Kontrol edilecek bu yapı platforma yalnızca satış değil, doğrudan operasyonel kontrol gücü sağlayacak. Bu sayede hem uçuş kapasitelerini ve operasyonları planlayacak hem slotları kontrol eder hale gelecek.
Bu işletme modeli pazar özelinde ‘kapalı devre turizm ekosistemi’ yaratacaktır. RWB Platformu’nun amacının, turizmin değer zincirinin tamamını kontrol etmek olduğu anlaşılıyor. Yeterli ölçüde konsolidasyon sağlandığında fiyatlar merkezi olarak belirlenir, dış oyunculara sınırlı kapasite açılır ve talepler yönetilebilir. Bu yapı, klasik anlamda bir tekel olmasa da, “yumuşak tekel” (soft monopoly) olarak tanımlanabilir.
Kazakistan örneği: Kaspi Bank
Aslında, bire bir benzer olmasa da, bu konuda karşımızda canlı bir örnek de var; Kazakistan merkezli Kaspi Bank. Bankacılığı, e-ticareti ve hizmet platformlarını tek çatı altında birleştiren Kapsi, Kazakistan’ın ‘süper platformu’ haline geldi. Bugün uçak bileti, turistik paket ve otel rezervasyonu gibi hizmetler, kredi ve taksit avantajlarıyla tek platformdan sunuluyor. Söz konusu banka şu anda Kazakistan B2C pazarının yaklaşık yüzde 40’ını kontrol eder hale geldi.
Ancak Kaspi ve RWB arasında kritik farklar var; Kapsi tur operatörü değil. Ürün üretmez ve tedarikçilere bağlıdır. Bir diğer deyişle Kapsi bir marketplace (pazar yeri) modeli iken, RWB modeli daha ileri bir aşamayı ifade ediyor. Çünkü bu modelde ürün üretimi (tur operatörlüğü), taşımacılık (hava yolu), satış (platformlar) finans bir arada yer alıyor.
Dolayısıyla Kaspi pazarı büyütüp satışı kolaylaştırırken; RWB pazarı kontrol etme, rakipleri sistem içine alma veya sistem dışına itme gücüne sahip olacak.
Rusya ve tüm BDT pazarları için konsolidasyon riski var
Sadece Rusya için değil Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan gibi tüm BDT pazarları için konsolidasyon riski bulunuyor. Söz konusu pazarlardaki turizm sektörünün parçalı yapısı, düşük dijitalleşme oranları ve zayıf entegrasyon yapıları bu konsolidasyonu kolaylaştırıcı etki yaratacaktır. Bu pazarlarda online platform satın almaları, acente ağlarının birleşmesi ve hava yolu yatırımları gibi adımlar beklenebilir.
Stratejinin temel hedefinin ise Rusya ve BDT ülkelerinde pazarın yüzde 50’den fazlasını kontrol etmek olduğu düşünülüyor. Konsolidasyon sağlandığında fiyatlar ve kapasiteler söz konusu platformlar tarafından belirlenecek ve talep de aynı şekilde onlar tarafından yönetilecek.
Bunun bir sonraki aşaması ise pazarda tam hakimiyet sağlamadır. Buna incoming ve ingoing operasyonları da dahil.
Türkiye turizm sektörü için ciddi riskler var
Yaratılacak bu tip bir turizm pazarı ekosistemi Türkiye turizm sektörü için ciddi riskler barındırıyor. Çünkü bu sürecin sonunda Türk kökenli operatörlerin pazar payı azalabilir, otel kontratları merkezi yapıya kayabilir, charter kapasiteye erişim zorlaşabilir ve fiyat baskısı artabilir.
Risklerden biri de tek alıcıya bağımlı hale gelmektir. Wildberries güçlü alt yapısı sayesinde talebi öngörebilir, fiyatları dinamik olarak belirleyebilir ve müşteri davranışını yönetebilir. vBu da klasik operatör modeline karşı büyük avantaj sağlar.
Rekabet değil sistem savaşı
Yeni oyuncular, Rusya ve BDT turizm pazarında artık klasik rekabet döneminin geride kaldığına işaret ediyor. Yeni denklem tur operatörlerine karşı platformlar, kontratlara karşı veriler ve parçalı yapılara karşı entegrasyon ayakları üzerinden şekilleniyor. Bu artık klasik anlamda bir pazar rekabeti değil, sistem savaşıdır. Güçlü platformların oyunu belirlediği, diğerlerinin ise bu sistemin parçası haline geldiği yeni bir döneme giriyoruz.