Rusya'da Moskova ve Soçi havalimanlarında uygulanan "cover" (Rusya havacılık mevzuatında acil durumlar oluştuğunda devreye sokulan özel bir askeri/sivil hava sahası kapatma protokolü) planı kapsamındaki hava sahası kısıtlamaları, turizm sektöründe ciddi mali kayıplara yol açıyor. Tur operatörleri, uçuş iptalleri ve gecikmeler nedeniyle oluşan krizlerin sektöre yansımalarını paylaştı. Anex tarafından yapılan hesaplamalara göre, sadece üç gidiş ve üç dönüş uçuşunun gecikmesi durumunda sektör temsilcilerinin günlük ortalama zararı on binlerce euroyu buluyor. İsmini belirtmek istemeyen bir diğer tur operatörü yetkilisi ise günlük kayıpların 100 bin dolara kadar çıkabildiğini ifade ediyor.
Tüm sorumluluk tur operatörlerine yükleniyor
Anex Genel Müdür Yardımcısı Yana Muromova, gecikmeler nedeniyle operatörlerin çok sayıda farklı kalemde harcama yapmak zorunda kaldığını belirtti. Tatil bölgesindeki turistlerin konaklama ve yemek sürelerinin uzatılması maliyetlerinin operatör tarafından karşılandığını aktaran Muromova, turistlerin havalimanına ulaştırılmasından sonraki süreçte normal şartlarda havayolu şirketlerinin sorumlu olduğunu ancak pratikte bu sorumluluğun her zaman üstlenilmediğini vurguladı. Yüksek sezonda boş otel odası bulmanın zorluğu da süreci zorlaştıran bir diğer unsur olarak öne çıkıyor.
Oteller ücret iadesine yanaşmıyor
"Cover" planı kaynaklı gecikmeler bir günü aştığında, turistler otelde konaklamadıkları günlerin ücret iadesini talep ediyor. Ancak yüksek sezonda otellerden bu ücretleri geri almanın neredeyse imkansız olduğu belirtiliyor. Gecikmelerde ne tur operatörlerinin ne de havayolu şirketlerinin kusuru bulunmasına rağmen, mali sorumluluk tamamen operatörlerin üzerine kalıyor. Ayrıca beklemek istemeyip kendi imkanlarıyla farklı uçuş bileti alan turistler de sonrasında bu masrafların tazminini talep ediyor.
Mücbir sebep tartışması ve hukuki durum
"Art-Tour" Genel Müdürü Dmitry Arutyunov, uçuş yöntemi ne olursa olsun tüm operatörlerin konaklama uzatma ve tur tarihlerini değiştirme konularında turistlere destek verdiğini belirterek, "cover" planı gibi durumların resmi olarak mücbir sebep (Force majeure) sayılması gerektiğini savunuyor.
Mevcut yasalara göre (Rusya Medeni Kanunu Madde 781), her iki tarafın da kusuru olmadığı durumlarda operatörlerin fiili masrafları düşme hakkı bulunsa da yargı süreçlerinde mahkemeler çoğunlukla tüketici lehine karar veriyor. Hava sahası kısıtlaması kalktıktan sonra uçuş programının hemen düzeltilememesinden kaynaklanan gecikmelerde bile fatura tur operatörlerine kesiliyor. Space Travel Genel Müdürü Arthur Muradyan da mahkemelerin, tedarikçilerin kontrolü dışındaki bu olağanüstü durumlarda geleneksel olarak tüketiciyi koruma eğiliminde olduğunu doğruluyor.
Sektör yeni yasal düzenlemeler bekliyor
Uzmanlar, bu tür kriz anlarında şirketlerin hak ve yükümlülüklerinin daha net sınırlarla ayrılması gerektiğini düşünüyor. Yana Muromova, Avrupa'daki uygulamalarda turistlerin otel talep etmeden havalimanında bekleyebildiğini, Rusya'da ise 10 saatten az gecikmelerde otel sağlama zorunluluğunun kaldırılması gibi esnekliklerin getirilmesi gerektiğini ifade ediyor. Hava sahası kapanışlarının anlık bildirilmesi nedeniyle acentelere ve turistlere zamanında bilgi aktarılamaması ise operasyonel krizi ve memnuniyetsizliği artırıyor.
Arthur Muradyan, mevcut jeopolitik dalgalanmalar ve koruma mekanizmalarının eksikliği göz önüne alındığında, sektörün önümüzdeki süreçte daha derin bir dayanıklılık testinden geçeceğini ve sektörün buna hazırlık seviyesinin düşük olduğunu ekliyor.