Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Prens Muhammed bin Selman’ın 7 Ağustos'ta imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM gündemine geliyor.
Anayasaya göre uluslararası bir anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için TBMM Genel Kurulu tarafından onaylanması gerekiyor.
Türkiye, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında, Riyad yönetimine sağlanacak askeri desteğin kapsamını ve yasal çerçevesini değerlendirirken; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın kapsamı ile ilgili tartışmalara ilişkin, "Türkiye başka bir ülke toprağına asker gönderip orada bir saldırı yapmayacak" demişti.
Anlaşma neleri öngörüyor?
BBC Türkçe’nin TRT Haber'den aktardığına göre üç ülkeyi "çekirdek taraflar" olarak tanımlayan 16 maddelik anlaşma, taraflar arasında NATO benzeri bir karşılıklı savunma ve güvenlik işbirliği mekanizması kurulmasını öngörüyor.
Ortak savunma taahhüdü: Taraflardan birine yapılan dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak. Diğer üyeler saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkanlar dahil mevcut kapasiteleri ölçüsünde yardım sağlayacak.
Savunma ve askeri işbirliği: Ortak tatbikatlar, eğitimler, personel değişimi ve silahlı kuvvetler arasında birlikte çalışabilirliği artıracak faaliyetler yürütülecek.
Savunma sanayii entegrasyonu: Teknoloji transferi, ortak Ar-Ge projeleri, ortak üretim ve savunma sanayii alanında işbirliği teşvik edilecek.
Güvenlik ve terörle mücadele: Taraflar terörizmin tüm türlerine karşı operasyonel düzeyde işbirliğini artıracak ve ortak güvenlik değerlendirmeleri yapacak.
İstihbarat paylaşımı: Güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat ve güvenlik bilgileri paylaşılacak.
Lojistik destek: Savaş, barış veya olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizat desteği sağlanabilecek. )
Kurumsal yapı: Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Komite anlaşmanın uygulanmasını yönetecek, yeni üyelerin katılımını değerlendirecek ve merkezi Suudi Arabistan'da olacak bir sekretarya tarafından desteklenecek. İlk genel sekreter Pakistanlı olacak.
Gizlilik ve hukuki hükümler: Paylaşılan gizli bilgilerin korunması, anlaşmazlıkların müzakere yoluyla çözülmesi ve anlaşmanın mevcut uluslararası yükümlülükleri etkilememesi güvence altına alınıyor. (Madde 11-15)
Anlaşma tüm tarafların onay sürecini tamamlamasının ardından yürürlüğe girecek. Üç ülke, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak.
10 yılın ardından ise en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkı kullanılabilecek.
Ne olmuştu?
Yemen’de Husiler ile Abdurabbu Mansur el-Hadi liderliğindeki Suudi destekli hükümet arasındaki iç savaşa 2015 yılında dahil olan Suudi Arabistan, 9 ülkeden oluşan uluslararası bir koalisyon ile Yemen’i yıllarca bombalamış, on binlerce sivilin ölümüne neden olmuştu. BM raporlarına göre aynı dönemde, 377 bin kişi de iç savaş ve uygulanan ablukanın ortaya çıkardığı gıda krizi ve kıtlık nedeniyle hayatını kaybetti.
Husiler, 2022 yılından bu yana devam eden ateşkesi 13 Temmuz’da Sana’a Uluslararası Havalimanı’na düzenlediği saldırı ile bozan Suudi Arabistan’a balistik füzelerle misilleme yapmış ve çatışmalar yeniden başlamıştı. Husiler Suudi Arabistan’ın derinliklerinde enerji tesislerini, stratejik noktaları ve havalimanları hedef alan saldırılar düzenledi. Saldırıların başlamasının ardından Suudi Arabistan; 7 Ağustos’ta Türkiye ve Pakistan ile beraber Mekke Ortak Savunma Anlaşması (Mekke İttifakı) isimli bir ittifak kurmuştu.
