Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin 1 Eylül tarihinde yabancı hükümetlere ve havayolu şirketlerine yönelik gerçekleştirdiği ve sivil havacılığa hava sahasının kapatılabileceğine dair ifadeler içeren tehditleri uluslararası pazarda geniş yankı buldu. Uzmanlar tam bir kapanma senaryosunu gerçekçi bulmamakla birlikte, taşıyıcılar ve yolcular açısından belirli operasyonel sonuçların doğabileceğini öngörüyor.
Uluslararası hava yollarının operasyonel tepkileri
Açıklamaların ardından büyük ölçekli yabancı havayolu şirketlerinin hiçbiri Rusya uçuşlarını tamamen durdurmadı.
• Pegasus Airlines: 2 Eylül gecesi yaşanan birkaç sefer iptalinin ardından ertesi gün uçuş takvimini normale döndürdü. Durum "teknik ve operasyonel nedenlerle" açıklandı. Sektör kaynakları, gelişmenin ardından uçak sigortalarının yeni koşullarda geçerliliğinin teyit edilmesi ihtiyacından kaynaklandığını bildirdi.
• Türk Hava Yolları: Operasyonların normal seyrinde devam ettiğini duyurdu. Basına yansıyan iki uçuş iptalinin gelişmelerle bağlantılı olmadığı, iki dar gövdeli uçağın tek bir geniş gövdeli uçakla değiştirilmesinden kaynaklandığı belirtildi.
• flydubai ve Ortadoğu Taşıyıcıları: Durumun yakından takip edildiğini ve gerekirse ayarlamalar yapılacağını açıkladı. flydubai'nin yanı sıra Emirates dahil olmak üzere bölge taşıyıcıları Rusya kentlerine uçuşlarını sürdürüyor.
• Çinli Havayolu Şirketleri: Transit trafiğin büyük bölümünü üstlenen Çinli taşıyıcılar operasyonlarına kesintisiz devam ediyor.
• Air Tanzania: 4 Eylül itibarıyla uçuşlarını geçici olarak askıya alan şirket, 7 Eylül tarihi itibarıyla seferleri yeniden başlatmayı planladığını duyurdu.
Rusya Ulaştırma Bakanlığı ve Federal Hava Taşımacılığı Ajansı (Rosaviatsia) tarafından yapılan bilgilendirmelerin pazarda düzenleyici etki sağladığı belirtildi. Rosaviatsia, 2 Eylül tarihli açıklamasında diğer federal ve bölgesel makamlarla iş birliği içinde hava sahasının güvenli kullanımı ve kara ulaştırma altyapısının korunmasına yönelik ek tedbirlerin uygulandığını bildirdi.
Bölgesel rota ve destinasyon riskleri
AviaPort Yürütme Direktörü Oleg Panteleyev, olumsuz senaryoların gerçekleşmesi durumunda Rusya'ya yönelik uluslararası uçuş sayısında geçici düşüşler yaşanabileceğini ifade etti.
• Türkiye ve Güney Rotaları: Uçuş rotalarının Rusya'nın güney sınırları boyunca uzanması ve yüksek uçuş yoğunluğu nedeniyle en çok etkilenebilecek hatlar arasında gösteriliyor. Mayıs ayında Rostov-na-Donu'daki bölgesel hava trafik kontrol merkezine yönelik İHA saldırısı sonucu 13 havalimanında operasyonlar durdurulmuştu.
• Güneydoğu ve Orta Asya Rotaları: Güneydoğu Asya uçuşlarındaki riskler daha ılımlı olarak değerlendirilirken, tehdit alanından uzak olan Orta Asya uçuşlarının daha dayanıklı kalması bekleniyor. Ayrıca Rus turistlerin Türkiye ekonomisine, işçi göçmenlerinin de kendi ülkelerine sağladığı ekonomik katkı nedeniyle ilgili devletlerin uçuş hacmini azaltma eğiliminde olmadığı kaydediliyor.
Havacılık sektöründeki genel değerlendirmeler
Sektör temsilcileri, yabancı hava yolu şirketlerinin kararlarında tekil açıklamalardan ziyade güvenlik, yaptırım kısıtlamaları, sigorta koşulları ve kiralama (leasing) şirketleriyle yapılan anlaşmaları dikkate aldığını vurguluyor. Uçuşların tamamen durdurulması olasılığı, yüksek kaynak gereksinimi ve uluslararası alanda doğurabileceği olumsuz algı riskleri nedeniyle uzmanlarca düşük bir ihtimal olarak görülüyor.
Yolcu trafiği ve seyahat talebi
Operasyonel riskler uçuş iptallerinin yanı sıra havalimanı kısıtlamaları ve rötar sürelerinin artması şeklinde öne çıkıyor. RunAvia Havacılık Güvenliği Servisi Kurucusu Andrey Patrakov, sivil havacılık altyapısının diğer sanayi tesislerine kıyasla daha hassas bir yapıya sahip olduğuna dikkat çekiyor.
Rus turizm medyasında yer alan habere göre, tüketici davranışı tarafında ise radikal bir talep düşüşü gözlemlenmiyor. Rusya Seyahat Acenteleri İttifakı Başkan Yardımcısı ve "Rozoviy Slon" Acente Ağı Kurucusu Aleksan Mkrtçyan, endişe taşıyan yolcu oranının %7 ile %10 arasında kaldığını, hava sahası kısıtlamalarının uzun süredir pazar şartlarının bir parçası haline geldiğini belirtti. Sürecin ilerleyen dönemdeki etkilerinin sahadaki somut gelişmelere bağlı olarak şekilleneceği ifade ediliyor.
