Aktif büyüklük 12,4 trilyon lirayı aştı

Açıklanan verilere göre, 2025 yıl sonu itibarıyla bankanın toplam aktifleri 12 trilyon 403 milyar 663 milyon 86 bin 819 lira olarak gerçekleşti. Aynı dönemde TCMB’nin altın varlıkları 4 trilyon 817 milyar 61 milyon 208 bin 973 lira seviyesine ulaştı.

İhtiyat akçesi sınırlı kaldı

Banka kayıtlarına göre ihtiyat akçesi tutarı ise 334 milyon 168 bin 579 lira oldu. Bu veriler doğrultusunda TCMB, 2025 yılını 1 trilyon 64 milyar 875 milyon 321 bin 767 lira zararla tamamladı.

Küresel merkez bankaları da zarar yazdı

Öte yandan küresel ölçekte merkez bankalarının bilanço performanslarında da benzer bir tablo görüldü. ABD Merkez Bankası (Fed), 2025 yılında 18,7 milyar dolar faaliyet zararı açıklayarak üst üste üçüncü kez zarar bildirdi. Fed’in zararı 2023’te 114,3 milyar dolar, 2024’te ise 77,6 milyar dolar olarak kaydedilmişti.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) da geçen yılı 1 milyar 254 milyon avro zararla kapattı. ECB’nin zararı 2024’te 7,944 milyar avro, 2023’te ise 1,27 milyar avro seviyesinde gerçekleşmişti.

Dünya ölçeğinde savaşların, çatışmaların ve jeopolitik gerilimlerin artması, Alman sanayi devlerinin bir bir rotayı savunma sektörüne kırmasını da beraberinde getirdi. Deutz CEO’su Sebastian Schulte, motorlarının zorlu maden ve iklim şartlarındaki başarısını savunma alanına taşıma kararı aldığında çalışanlarının tepkisinden çekiniyordu.

Nazi geçmişinin gölgesindeki Almanya’da, mühendislerin bu teknik meydan okumayı ve iş fırsatlarını memnuniyetle karşılaması, ülkedeki zihniyet değişimini gözler önüne serdi.

Ekonomik büyümenin yeni motoru

Oksijen’in The Telegraph’tan aktardığı habere göre Alman sanayisi; zayıf talep, artan enerji maliyetleri ve Çin’in düşük fiyatlı rekabetiyle boğuşurken, yeniden silahlanma hamlesi İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en zorlu testi veren ekonomi için can suyu olabilir. ING ekonomisti Carsten Brzeski "Savunma harcamaları, bu yıl Almanya’daki az sayıdaki pozitif büyüme sürprizinden biri olabilir" sözlerini kullandı.

Harcama rakamları ise baş döndürücü. Başbakan Friedrich Merz yönetimi, anayasal borç frenini gevşeterek savunma bütçesini adeta "steroidle" besledi.

Geçen yıl 62 milyar euro olan çekirdek bütçenin, 2029 yılına kadar 153 milyar euroya çıkarılması planlanıyor. Bu rakam, Rusya’nın Ukrayna’ya başlattığı operasyondan önceki bütçenin neredeyse üç katı.

Otomotiv devlerinden savunma çıkarması

Geçmişte bu harcamaların büyük kısmı Amerikan savunma devlerine akıyordu. Ancak Donald Trump ile yaşanan transatlantik gerilimin, Berlin’i yerli sanayiye odaklanmaya ittiği ifade ediliyor. Son dönemde açılan 178 savunma projesinden 160’ı Alman yüklenicilere gitti.

Otomotiv sektöründeki kriz, bu dönüşümün en büyük tetikleyicisi. Volkswagen’in kapanma tehlikesiyle karşı karşıya olan Osnabrück fabrikasının, İsrailli Rafael firmasının füze savunma sistemleri için araç üretmesi gündemde.

Bosch gibi dev tedarikçiler de ürünlerinin savunma uygulamalarını inceliyor. BDI savunma uzmanı Matthias Wachter’e göre, on yıl önce "sigara" gibi görülen savunma sektörü, artık kurumsal sorumluluğun ve inovasyonun merkezi haline geldi.

Eski sanayiler dronlarla tanışıyor

Deutz, bu değişimi sadece kendi ürünleriyle değil, drone üreticileriyle ortaklıklar kurarak da destekliyor. CEO Schulte, eski ekol ağır sanayinin, son teknoloji savunma girişimlerinin üretim kapasitesini artırmada bir "blueprint" (taslak) oluşturabileceğine inanıyor.

Savunma Bakanı Boris Pistorius’un 100’den fazla CEO ile bir araya gelmesi, Almanya tarihinde eşine az rastlanır bir koordinasyonun işareti olarak görülüyor.

Uzun bir maraton

Telegraph'a göre bu dönüşüm kolay olmayacak. Uzmanlar, sanayi şirketlerinin ordunun karmaşık tedarik süreçlerine uyum sağlamakta zorlanabileceği konusunda uyarıyor.

Ayrıca, savunma sanayisinin ekonomideki payı artsa da otomotiv gibi dev bir sektörü tek başına ikame etmesi gerçekçi görünmüyor. Otomotiv Alman ekonomisinin %7'sini oluştururken, savunmanın payı henüz %0,5 seviyelerinde.
Berlin’in bu devasa bütçeyi sadece mühimmat üretimine değil, uzun vadeli inovasyon ve istihdam yaratacak stratejik bir plana dönüştürüp dönüştüremeyeceği merak konusu.

Porsche da savunma sektörüne giriyor

Almanya’da dümeni savunma sektörüne kıran bir diğer otomotiv şirketi ise Porsche SE. Şirket, otomotiv sektöründeki küresel durgunluk ve Çin pazarındaki talep kaybı nedeniyle gelir kaynaklarını çeşitlendirmek amacıyla savunma ve güvenlik teknolojileri alanına stratejik bir giriş yapmaya hazırlanıyor. Yaklaşık 2 milyar avroluk bir likidite rezervine sahip olan holding, doğrudan silah üretimi yerine uydu gözetleme, siber güvenlik, drone sistemleri ve lojistik gibi yüksek teknoloji odaklı alanlara yatırım yapacak bir platform kurmayı planlıyor. Mevcut portföyünde halihazırda Quantum Systems ve Isar Aerospace gibi "çift kullanımlı" teknoloji şirketlerini barındıran Porsche, Deutsche Telekom ve çeşitli Avrupalı aile ofisleriyle iş birliği yaparak savunma sanayisini otomotiv dışındaki üçüncü ana büyüme sütunu haline getirmeyi hedefliyor.

2026 yılı Mart ayında TÜFE; bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 10,04, on iki aylık ortalamalara göre ise yüzde 32,82 artış gösterdi. Böylece enflasyonda yıllık bazda düşüş eğilimi sürerken, aylık artışın devam ettiği gözlendi.

Ana harcama gruplarında belirleyici artış

En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunda yıllık artışlar dikkat çekti. Buna göre yüzde 51,97 ile eğitim, yüzde 42,06 ile konut, 34,35 ile ulaştırma ve 32,36 gıda ve alkolsüz içecekler en fazla artış yaşanan kalemler oldu.

Aylık bazda ulaştırma öne çıktı

Mart ayında aylık değişimlere bakıldığında ise ulaştırma grubunun yüzde 4,52 ile en yüksek artışı kaydettiği görüldü. Onu yüzde 4,36 ile alkollü içecekler ve tütün, yüzde 3,80 ile bilgi ve kültür ve 2,82 ile sigorta ve finansal hizmetler takip etti.

Alt kalemlerde geniş tabanlı artış

TÜFE kapsamındaki 174 alt sınıfın dağılımı, fiyat artışlarının genele yayıldığını ortaya koydu. 127 alt sınıfta artış yaşanırken, 40 alt sınıfta düşüş kaydedildi. 7 alt sınıfın fiyatında ise değişiklik yaşanmadı.

Lokanta ve otellerde son durum

Lokanta ve otellerde fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 1,17, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 10,13, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 31,66 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 34,49 oranında arttı.

ENAG’a göre enflasyon rakamları

Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) tarafından hesaplanan Tüketici Fiyat Endeksi (E-TÜFE), Mart 2026 döneminde yüzde 4,10 oranında artış gösterdi. E-TÜFE endeksinin son 12 aylık artış oranı ise yüzde 54,62 olarak hesaplandı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan, şubat ayına ilişkin geçici dış ticaret verileri açıklandı.

BloombergHT’de yer alan habere göre, Genel Ticaret Sistemi (GTS) kapsamında ihracat, şubatta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,5 artarak 21 milyar 49 milyon dolar, ithalat yüzde 5,5 yükselerek 30 milyar 80 milyon dolar oldu.

Dış ticaret açığı, şubatta yıllık bazda yüzde 15,9 artarak 7 milyar 796 milyon dolardan 9 milyar 31 milyon dolara çıktı.

İhracatın ithalatı karşılama oranı, Şubat 2025'te yüzde 72,7 iken geçen ay yüzde 70 olarak kayıtlara geçti.

Ocak-şubat döneminde dış ticaret açığı yüzde 13,8 arttı

Ocak-şubat döneminde ise ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,3 azalarak 41 milyar 361 milyon dolar, ithalat yüzde 2,8 yükselerek 58 milyar 776 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Söz konusu dönemde, dış ticaret açığı yüzde 13,8 artışla, 15 milyar 306 milyon dolardan 17 milyar 415 milyon dolara çıktı.

İhracatın ithalatı karşılama oranı Ocak-Şubat 2025 döneminde yüzde 73,2 iken bu yılın aynı döneminde yüzde 70,4'e geriledi.

Enerji ve altın hariç dış ticaret

Geçen ay enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ihracat, yüzde 4,4 artarak 19 milyar 99 milyon dolardan 19 milyar 935 milyon dolara çıktı.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ithalat, söz konusu ayda yüzde 12,8 artarak 20 milyar 328 milyon dolardan 22 milyar 928 milyon dolara yükseldi.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç dış ticaret açığı, şubatta 2 milyar 993 milyon dolar olarak gerçekleşti. Dış ticaret hacmi yüzde 8,7 artarak, 42 milyar 863 milyon dolar olarak tespit edildi.

Söz konusu ayda, enerji ve altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 86,9 olarak belirlendi.

İngiltere başta olmak üzere Avrupa’da çiftçiler ve üreticiler artan maliyet baskısı altında kalırken, bu durumun kısa sürede market raflarına zam olarak yansıması bekleniyor.

Gübre krizi tarımı vuruyor

Tarım sektörünün temel yapı taşlarından biri olan sentetik gübre, aslında doğrudan enerjiye bağlı bir ürün. Doğal gazdan elde edilen hidrojen ile azotun birleşmesi sonucu üretilen amonyak, gübrenin ana hammaddesini oluşturuyor.

Ancak Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte bu süreçte kullanılan enerji maliyetleri hızla yükseldi. Küresel gübre arzının yaklaşık yüzde 30’unun geçtiği bu kritik rota üzerindeki aksama, fiyatları adeta uçurdu. Üre fiyatı yıl başında ton başına 300 dolar seviyesindeyken mart sonunda 700 dolara yaklaştı.

Çiftçi ikilemde: Üret ya da vazgeç

Artan maliyetler karşısında çiftçiler zorlu bir karar vermek zorunda kalıyor: Ya iki kat maliyetle üretime devam edecekler ya da gübre kullanımını azaltarak verim kaybını göze alacaklar. Her iki senaryo da sonuçta tüketici fiyatlarına zam olarak yansıyacak. İngiltere’de yerli gübre üretiminin düşmesi de sorunu büyütüyor. Ülke, ihtiyacının yarısından azını kendi üretirken, geri kalanını ithalatla karşılamak zorunda kalıyor.

“Ukrayna krizinden daha kötü olabilir”

Sektör temsilcileri durumun ciddiyetine dikkat çekiyor. Gübre ithalatçısı Nitrasol’un Başkanı John Fuller, son haftalarda fiyatların yüzde 25 daha arttığını ve yeni siparişlerin çok daha pahalıya mal olduğunu belirtiyor. Fuller’a göre mevcut tablo, dört yıl önceki Ukrayna krizinden bile daha ağır sonuçlar doğurabilir. O dönemde yaşanan yüzde 10’luk enflasyon artışının benzerinin yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.

Hayvancılık ve sebze üretimi alarmda

Sadece bitkisel üretim değil, hayvancılık da ciddi risk altında. İngiltere’de bir çiftçi, gübre fiyatlarının ton başına 370 sterlinden 500 sterline çıktığını ve stokların yetersiz olduğunu söylüyor. Gübre kullanmaması halinde verimin yarıya düşeceğini belirten üreticiler, maliyet artışını hemen tüketiciye yansıtamadıkları için zarar riskiyle karşı karşıya.

Benzer bir kriz seracılıkta da yaşanıyor. Londra yakınlarındaki Lea Valley bölgesinde, seralarda yetiştirilen sebzeler hem gübre hem de enerji maliyetleri nedeniyle baskı altında. Gaz fiyatlarının bir ayda yüzde 90’dan fazla artması, üreticileri zor durumda bırakıyor. Ancak marketlerle yapılan sabit fiyat anlaşmaları nedeniyle satış fiyatları artırılamıyor.

Gıda enflasyonu kapıda

Uzmanlara göre bu gelişmeler zincirleme bir etki yaratacak. Artan üretim maliyetleri önce çiftçiyi, ardından tedarik zincirini ve en sonunda tüketiciyi vuracak. Eğer enerji ve gübre fiyatlarındaki yükseliş devam ederse, Avrupa’da yeni bir gıda enflasyonu dalgası kaçınılmaz görünüyor. Üreticiler ise çözüm için devletlerin hızlı adımlar atması gerektiğini vurguluyor.

Kaynak: Dünya

Altın ocak ayı sonunda 5 bin 602 dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı ve mart başında da tırmanışını sürdürecek gibi görünüyordu.

Ancak o tarihten bu yana neredeyse yüzde 25 gerileyerek 4 bin 100 dolar seviyesine kadar indi. Bu düşüş, altının geçen yıl kaydettiği olağanüstü performanstan keskin bir geri çekilmeye işaret ediyor.

2025'te metal, merkez bankalarının rezerv biriktirmesi ve yatırımcıların ekonomik belirsizlik ortamında koruma arayışına girmesiyle, son yılların en iyi yıllık getirilerinden birini sağlayarak yüzde 60'tan fazla yükseldi ve rekor kırdı.

2026'daki düşüş ise, geçen yılki muazzam ralliyi takip eden vadeli işlemler ve borsada işlem gören fonlardaki kaldıraçlı pozisyonların hızla çözülmesini tetikledi.

Fonlardaki kaldıraçlı pozisyonlar çözüldü

Bu sert yön değişikliği, jeopolitik çalkantı dönemlerinde güvenli liman işlevi gören metalin geleneksel rolüyle çelişiyor. Yükselen ABD Hazine tahvili getirileri ve güçlenen dolar, kıymetli metaller için belirleyici karşı rüzgarlar oldu.

İran savaşının tetiklediği daha yüksek petrol fiyatları, enflasyon beklentilerini yukarı çekerek piyasaların Fed'den daha az faiz indirimi beklemesine, hatta daha önce gündemde olmayan ilave sıkılaştırma adımlarını fiyatlamasına yol açtı.

Bu durum, getiri sağlamayan altını elde tutmanın fırsat maliyetini artırırken, doların güçlenmesi de uluslararası alıcılar için altını daha pahalı hale getirdi.

Sonuç, beklenen güvenli varlıklara kaçış yerine, kaldıraçlı yatırımcıların teminat tamamlama çağrılarıyla karşı karşıya kalmasıyla hızlanan klasik bir “likiditeye kaçış” oldu.

Metallerdeki düzeltme, son yılların en sertlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Gümüş de altının düşüşünden payını alıyor

Altının hareketlerini çoğu zaman daha da abartan gümüş, çok daha büyük bir düşüşle onu takip etti.

Beyaz metal, 29 Ocak'ta, yani altından sadece bir gün sonra 121 dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı; ancak o tarihten bu yana yaklaşık yüzde 50 gerileyerek 61 dolara kadar indi. Gümüş halen 70 dolar seviyesinden işlem görüyor.

Veriler, yatırımcı sayısındaki düşüşün son üç haftadır kesintisiz sürdüğünü ortaya koyuyor. Bir önceki hafta yatırımcı sayısı 92 bin 541 kişi azalırken, 13 Mart haftasında ise düşüş 17 bin 63 kişiyle daha sınırlı kalmıştı. Son haftadaki sert gerileme, bireysel yatırımcıların piyasadan çıkışının ivme kazandığına işaret etti.

Uzmanlar, yatırımcı sayısındaki düşüşte küresel piyasalardaki dalgalanma, jeopolitik riskler ve yurt içi faiz ortamının etkili olabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle alternatif yatırım araçlarının cazibesinin artması, küçük yatırımcıların borsadan uzaklaşmasına neden olan başlıca unsurlar arasında gösteriliyor.

Kaynak: Ekonomim

Frankfurter Allgemeine Zeitung etkinliğinde konuşan Blume, Volkswagen’in Alman hükümeti ve Avrupa’nın savunma çabalarını desteklediğini vurguladı. Blume “Uzun yıllardır bu alanda aktif değildik ve birçok açıdan telafi etmemiz gerekiyor. Bu nedenle Osnabrück için bir çözüm olabilir,” dedi.

Şirketin savunma sektöründeki olası faaliyetlerinin yalnızca araç üretimindeki temel uzmanlığı üzerine odaklanacağını belirten Blume “Net olmak gerekirse, Volkswagen Group’un savunma sektöründeki faaliyetleri öncelikle askeri taşımaya odaklanacak. Silah sistemleriyle ilgilenmiyoruz.” ifadelerini kullandı.

Raporlar, Volkswagen’in İsrail’in devlet şirketi Rafael Advanced Defense Systems ile olası bir iş birliğini değerlendirdiğini ortaya koyuyor. Tesis, Demir Kubbe hava savunma sistemiyle ilişkili olmayan ağır taşımacılık araçları, fırlatıcılar ve jeneratörler üretebilir.

Ancak bu planlar barış aktivistleri ve muhalefet tarafından eleştiriliyor. Osnabrück Barış Girişimi (OFRI), Volkswagen’i savunma şirketleriyle anlaşmayı bırakmaya ve tesisi sivil üretime odaklamaya çağırdı. Sol Parti milletvekili Mirze Edis, İsrail ile savunma iş birliğini “kabul edilemez” olarak nitelendirdi.

İran ise bu saldırılara misilleme olarak İsrail’deki hedefleri, ABD’nin Körfez ve Orta Doğu ülkelerindeki askeri üslerini, kimi havalimanlarını ve ABD askeri personelinin kaldığı ileri sürülen otelleri ve binaları hedef aldı.

Saldırılar enerji alt yapılarına sıçradı

Ancak savaşın 19’uncu gününde çatışmalar başka bir boyuta taşındı. İsrail’in, dünyanın en büyük doğalgaz sahalarından biri olan, İran ile Katar’ın işletmesindeki Güney Pars sahasından çıkan gaz ve petrolün işlendiği Asaluye Rafinerisi'ne düzenlediği saldırı ile savaş yeni bir boyuta taşındı. Düzenlenen bu saldırı hem küresel ekonomide büyük bir enerji krizini ateşleyecek hem de büyük çevresel yıkımlara neden olabilecek yeni bir safha anlamına geliyordu.

İran’dan misilleme

Beklendiği üzere İran bu saldırıya Körfez ülkelerindeki ABD bağlantılı enerji tesislerini vurarak yanıt verdi. İran’ın misillemelerinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki bir dizi enerji tesisi ile İsrail’deki çeşitli noktalar hedef alındı. Katar’ın ulusal enerji şirketi, Ras Laffan Sanayi Bölgesi'nin balistik füzelerle vurulduğunu, büyük hasar meydana gelen bölgede yangın çıktığını açıkladı.

Trump: İsrail saldırıyı bizden habersiz yaptı

Saldırıların enerji altyapılarına sıçraması ve küresel bir enerji krizine dönüşebileceği tehlikesinin ortaya çıkması üzerine açıklama yapan ABD Başkanı Donald Trump şu açıklamayla geri adım attı:

“İsrail, Orta Doğu'da yaşananlara duyduğu öfkeyle İran'daki Güney Pars Gaz Sahası olarak bilinen büyük bir tesise şiddetli bir saldırı gerçekleştirdi. Tesisin tamamının yalnızca nispeten küçük bir bölümü hedef alındı. Amerika Birleşik Devletleri'nin bu saldırıdan hiçbir şekilde haberi yoktu ve Katar devleti de hiçbir biçimde bu olaya dahil değildi, ne de böyle bir şeyin gerçekleşeceğine dair herhangi bir bilgisi vardı. Ne yazık ki İran, Güney Pars saldırısına ilişkin bu gerçekleri bilmiyordu ve haksız ve gerekçesiz bir şekilde Katar'ın LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) tesisinin bir bölümüne saldırdı.

İran, bu son derece önemli ve değerli Güney Pars sahasıyla ilgili olarak Katar'a yönelik saldırılara devam etmediği sürece, İsrail tarafından başka bir saldırı yapılmayacaktır. Ancak İran, bu durumda tamamen masum olan Katar'a saldıracak kadar yanlış bir karar alırsa, Amerika Birleşik Devletleri, İsrail'in yardımı veya onayı olmaksızın Güney Pars Gaz Sahası'nın tamamını, İran'ın daha önce hiç görmediği ölçekte bir güç ve şiddetle tamamen yok edecektir.”

Riyad’daki dışişleri bakanları toplantısından ortak bildiri

Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın da katıldığı "İslam ülkeleri" toplantısında bölgede yaşanan gelişmeler ele alındı. Türkiye’nin de imza attığı ortak bildiride İran’ın misillemeleri kınanırken ABD ve İsrail'in adının dahi geçmemesi dikkat çekti.

Ortak bildiride İran’ın bölgedeki ABD üslerini ve stratejik noktaları vurması kınanırken, bölgesel istikrarın tesisi için İran’a saldırıları durdurma ve "iyi komşuluk" ilkelerine uyma çağrısı yapıldı. İran ile ilişkilerin geleceğinin; egemenliğe saygı ve iç işlerine müdahale etmeme prensibine bağlı olduğu belirtilen bildiride, İran’dan BM Güvenlik Konseyi kararlarına uyması ve Hürmüz Boğazı’ndaki güvenliği tehdit etmemesi istendi.

ABD’de İran savaşı istifası

Öte taraftan ABD’de İran savaşına yönelik çatlak büyüyor. ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Direktörü Joe Kent, ülkesinin İran’a yönelik saldırılarını "vicdanen destekleyemeyeceğini" belirterek görevinden istifa ettiğini açıklamıştı.

Eski Fox News sunucusu Tucker Carlson'ın sorularını yanıtlayan Joe Kent, ABD-İsrail operasyonuyla Hamaney’i öldürmeyi, "yapmamız gereken son şeydi" sözleriyle tanımladı.

Kent, "Hamaney İran'ın nükleer programını ılımlılaştırıyordu, nükleer silah elde etmelerinin önüne geçiyordu. Eğer onu saldırgan şekilde öldürürseniz, insanlar bu rejim ve yeni Ayetullah'ın yanında sokaklara dökülür. Elimizdeki tüm veriler de bunun doğru olduğunu gösteriyor" dedi."

Umman Dışişleri Bakanı: Amerika kendi dış politikasının kontrolünü kaybetti

ABD ve İsrail'in ani saldırısı başladığı sırada devam etmekte olan ABD-İran müzakelerine ev sahipliği yapan Umman Dışişleri Bakanı Badr Albusaidi, ABD'nin müttefiklerine İran'la olan "istenmeyen ilişkiden" kurtulmaları için yardım çağrısında bulundu. Washington'ın kendi dış politikasının kontrolünü devrettiğini savundu ve "Amerika kendi dış politikasının kontrolünü kaybetti. Bu Amerika'nın savaşı değil" dedi.

"Hem İsrail'in hem de Amerika'nın bundan istediklerini elde edebilecekleri olası bir senaryo yok" diyen Albusaidi, The Economist için yazdığı bir görüş yazısında, ABD'nin bu çatışmaya dahil olmasına izin vererek "en büyük yanlış hesaplamasını" yaptığını söyledi.

"İsrail'in İran rejimini devirme hedefinin uzun süreli bir kara harekatı gerektireceği ve bunun da Trump'ın daha önce sona erdirmeye söz verdiği sonsuz savaşlarda yeni bir cephe açacağı" uyarısında bulundu.

Albusaidi, İran'ın ABD üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerine yönelik misilleme saldırılarını, "kaçınılmaz ancak son derece üzücü bir yanıt" olarak nitelendirdi ve bunun "İran liderliğinin elindeki muhtemelen tek rasyonel seçenek" olduğunu söyledi.

Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiğinin aksamasının öngörülebilir bir sonuç olduğunu belirterek, bunun enerji fiyatlarını yükselttiğini ve derin bir durgunluk tehdidi oluşturduğunu ifade etti.

Cumhuriyet’te yer alan habere göre, saldırılardan önce 72,48 dolar olan Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, iki haftada keskin yükseliş ve düşüşler gösterdi. İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in de hayatını kaybettiği saldırıların ardından 2 Mart’ta Brent petrol jeopolitik endişelerle 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Böylece petrol fiyatı önceki kapanışa göre yüzde 7,26 artarak 17 Mart 2022’den sonraki en yüksek günlük artışını kaydetti.

Arz kaygıları derinleşti

Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla petrol fiyatları sonraki günlerde 78-86 dolar aralığında işlem gördü. İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması ve bazı üreticilerin güvenlik gerekçesiyle üretimlerini kısmaları piyasadaki arz kaygılarını derinleştirdi.

Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar yükselirken haftayı 92,69 dolardan tamamladı. Böylece petrol fiyatları haftalık bazda yüzde 27,8 artarak Nisan 2020’den bu yana en hızlı yükselişini gerçekleştirdi.

İkinci haftada da dalgalanmalar sürdü. Brent petrol 9 Mart’ta yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara kadar çıkarak 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesini gördü. Ancak G7 ülkelerinin acil petrol rezervlerini ortak kullanıma açabileceği beklentileri ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la savaşın yakında sona erebileceğine dair açıklamalarıyla fiyatlar gerileyerek günü 98,96 dolardan kapattı.

10 Mart’ta ise satış baskısı arttı. Brent petrol gün içinde 81,16 dolara kadar gerilese de İran’ın Hürmüz Boğazı’na mayın döşediğine ilişkin haberlerle günü 87,8 dolardan tamamladı. Günlük bazda yaklaşık yüzde 11,3 düşen fiyatlar son dört yılın en güçlü gerilemesini kaydetti.

IEA’nın kararının etkisi kısa sürdü

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin stratejik petrol rezervlerini piyasaya sürme kararı yükselişi bir süre sınırlasa da Basra Körfezi’ndeki tanker saldırılarıyla Brent petrol 12 Mart’ta yeniden 100 doların üzerine çıktı. Saldırıların başlamasının ardından iki hafta sonunda Brent petrol saldırı öncesine göre yüzde 42,3 artışla haftayı 103,14 dolardan kapattı.

LNG ve doğalgaz fiyatları da arttı

Enerji piyasalarındaki gerilim LNG ve doğal gaz piyasalarını da etkiledi. Katar’ın Ras Laffan tesislerinde üretimi güvenlik riskleri nedeniyle durdurması küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir risk oluşturdu. Avrupa’da Hollanda merkezli TTF’te işlem gören doğal gaz kontratları da sert yükseldi ve fiyatlar saldırı öncesine göre yüzde 57 artışla haftayı 50,1 avrodan tamamladı.

Bunlar, İngiltere’nin saygın gazetelerinden The Guardian’da yayınlanan “İran savaşında tırmanma tuzağı: Çatışma daha maliyetli hale gelebilir” başlıklı haberde yer alan ifadeler.

ABD ile İsrail’in İran’a dönük saldırılarının net bir sonuç üretmediğine dikkat çekilen Peter Beaumont imzalı makalede, “Kampanyanın ilk aşamasında İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve bazı kilit isimlerin öldürülmesine rağmen, İran’daki rejim varlığını sürdürürken yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının güvenliği de sağlanamadı. Bu süreçte hava saldırılarının yoğunluğu artarken hedef sayısı da genişliyor.” denildi.

İran’dan “yatay tırmanma” stratejisi

İran’ın ise kendisine saldıran bu iki ülkeye ise uzun süredir hazırlığını yaptığı “yatay tırmanma” stratejisiyle karşılık verdiği ifade edilen analizde “Bu yaklaşım, çatışmanın coğrafi kapsamını genişletmeyi ve özellikle Körfez ülkelerini hedef alarak savaşın maliyetini Washington ve küresel ekonomi için artırmayı amaçlıyor. Enerji arzı ve ticaret yolları bu stratejinin merkezinde yer alıyor Uzmanlara göre önümüzdeki günler ve haftalar, giderek kırılgan hale gelen çok kutuplu dünyada ABD askeri gücünün etkinliği konusunda önemli dersler ortaya koyabilir.” tespitlerine yer verildi.

Taktik başarı – stratejik belirsizlik

Analistler, ABD-İsrail saldırılarının taktik ve stratejik seviyeleri arasında büyüyen farkın “tırmanma tuzağı” riskini artırdığına dikkat çekiyor. Taktik düzeyde operasyonlar başarılı görünüyor; hava saldırıları hedeflerini vurabiliyor. Ancak stratejik düzeyde, yani savaşın siyasi ve ulusal güvenlik hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığı ve bunun hangi maliyetle gerçekleştiği sorusu hâlâ yanıtsız.

ABD’li tarihçi ve hava gücü üzerine çalışmalarıyla bilinen Robert Pape’e göre bu tuzak birkaç aşamadan oluşuyor. Pape, ilk saldırının taktik olarak neredeyse yüzde 100 başarı sağladığını ancak bunun stratejik başarıya dönüşmemesi nedeniyle ikinci aşamaya geçildiğini belirtiyor.

Bu aşamada saldıran taraf, askeri üstünlüğüne güvenerek operasyonları daha da genişletiyor ve “tırmanma merdiveninde” bir üst basamağa çıkıyor. Ancak bu da stratejik başarı getirmezse kriz daha riskli seçeneklerin gündeme geldiği üçüncü aşamaya ulaşıyor. Pape’e göre mevcut durum ikinci aşamada ve üçüncü aşamanın eşiğinde.

“Kontrol Yanılsaması” Uyarısı

Pape, Trump yönetiminin ilk saldırıların başarısından etkilenerek silah sistemlerinin hassasiyetine dayalı bir “kontrol yanılsaması” geliştirdiğini savunuyor. Bu durumun Tahran’ı küresel ekonomik ve siyasi etkileri daha geniş olan bir tırmanma modeline yönelttiği değerlendiriliyor.

İran’ın Körfez ülkeleri ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari taşımacılığı hedef alması, Washington için savaşın maliyetini doğrudan askeri karşılık kapasitesinin ötesinde artırabileceğini gösteriyor.

Pape’e göre bu saldırılar aynı zamanda ABD ile Körfez ülkeleri arasında siyasi ayrışma yaratmayı hedefliyor. Bölge halklarının “İsrail’in genişlemeci politikalarının tetiklediği bir savaşın bedelini neden biz ödüyoruz?” sorusunu sormaya başlaması stratejinin bir parçası olarak görülüyor.

Çatışmanın bölgesel yayılma riski

İsrail tarafı ise yeni bir tırmanma sinyali verdi. Savunma Bakanı Israel Katz, İran destekli Hizbullah’a karşı mücadele kapsamında Lübnan’daki operasyonların genişletilmesi için orduya hazırlık talimatı verdiğini açıkladı. Katz, Hizbullah’ın roket saldırılarının sürmesi halinde İsrail’in bölgede toprak kontrolüne kadar gidebilecek adımlar atabileceğini belirtti.

ABD politikası Trump’ın kararlarına bağlı

ABD’nin İran özel temsilciliğini yürütmüş ve nükleer müzakerelerde baş müzakereci olarak görev yapmış Robert Malley’e göre Washington’un çatışmada nasıl ilerleyeceğini büyük ölçüde Trump’ın karar alma tarzı belirleyecek.

Malley, bir noktada diplomatik bir “çıkış rampası” oluşabileceğini ancak çatışmanın kısa sürede düşünülmeyen seviyelere de ulaşabileceğini ifade ediyor. Buna kara birliklerinin devreye girmesi, kritik altyapının hedef alınması, İran topraklarının bir bölümünün kontrol altına alınması veya etnik gruplarla iş birliği gibi senaryolar dahil.

Bu tür adımların İran tarafından sert karşılıklar doğurabileceğini belirten Malley, özellikle ABD hedeflerine yönelik saldırı ihtimaline de dikkat çekiyor. Böyle bir durumda Washington’un tepkisinin öngörülemez olabileceği vurgulanıyor.

Küresel stratejik denklem

Royal United Services Institute’den Jack Watling’e göre çatışmanın seyri yalnızca sahadaki gelişmelerle değil, Washington ve Tel Aviv’deki stratejik tartışmalarla da şekilleniyor. ABD savunma bürokrasisi ile Trump’ın yakın çevresi arasında farklı yaklaşımlar bulunduğu belirtiliyor.

ABD stratejik çevrelerinde Çin ile olası bir devletler arası çatışma riskinin giderek daha fazla tartışılması, Washington’un aynı anda birden fazla cephede kriz yaşamaktan kaçınma isteğini güçlendiriyor. Bu nedenle bazı çevreler İran operasyonunun sınırlı hedeflerle yürütülmesi gerektiğini savunuyor. Buna karşın Trump’ın İran üzerinde daha kapsamlı bir “zorlayıcı kontrol” kurmak istediği ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı kritik nokta

Watling’e göre İran’ın Körfez’deki misilleme modeli yalnızca karşı saldırı niteliği taşımıyor; aynı zamanda bölgesel caydırıcılığı yeniden tesis etmeyi amaçlıyor. İran’ın füze ve drone saldırılarının yoğunluğu azalsa bile bu durum “yatay tırmanma” stratejisinin sona erdiği anlamına gelmeyebilir.

Bu senaryoda İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz ticaretini uzun vadeli bir baskı unsuru haline getirmesi olasılığı gündeme gelebilir.

Vietnam benzeri “kademeli tırmanma” riski

ABD’li dış politika uzmanı Robert D. Kaplan ise çatışmanın başka bir risk taşıdığına dikkat çekiyor: “kademeli tırmanma” eğilimi. Kaplan’a göre İran’da bir iç savaş ya da benzeri bir kaos ortamı oluşursa Washington yönetimi taraflardan birine destek vermek için özel kuvvetler ve danışmanlar göndermeye zorlanabilir.

Kaplan, Vietnam Savaşı’nın yıllar içinde adım adım büyüyerek orta ölçekli bir savaşa dönüştüğünü hatırlatarak İran’daki gelişmelerin benzer bir yola girebileceği uyarısında bulunuyor.

Ekonomim.com tarafından düzenlenen "Ekonominin Ufuk Turu 2026" zirvesinde konuşan Şimşek, bir süredir uyguladıkları dezenflasyon programında gelinen noktaya ilişkin bilgileri paylaştı.

Konuşmasında ocaktaki gıda enflasyonundaki artıştan bahsederek özetle şunları söyledi:

Şubatta da maalesef Ramazan ayı nedeniyle fiyat artışları görüyoruz. Bütün dünya bayramlarda, özel günlerde, özel dönemlerde fiyatları indirirken Türkiye’de fiyatlar artıyor. Bu da ilginç bir şey tabii. Gerçekten üzerinde düşünülmesi gereken bir konu.

Geçen yıl Ramazan marta denk geldiği için bu sene hem ocakta başladılar hem de şubatta da devam ettiler gibi görünüyor. Ama bunlar önemli değil. Niye biliyor musunuz? Çünkü önümüzdeki aylarda bunu telafi edeceğiz.

Ocakta, şubatta aylık enflasyon gıda kaynaklı yüksek seyretti diye dezenflasyon durdu, program artık çalışmıyor hikayeleri üreten arkadaşlara başarılar diliyorum. Çünkü 3-5 ay sonra farklı bir resmi göreceğimize inanıyoruz.

Şimşek, ocak ve şubattaki yüksek yağış seviyelerinin gıda ve tarımda bereketli bir yıla vesile olacağını belirterek, "Dolayısıyla ocakta, şubatta aylık enflasyon gıda kaynaklı yüksek seyretti diye dezenflasyon durdu, program artık çalışmıyor hikayeleri üreten arkadaşlara başarılar diliyorum. Çünkü 3-5 ay sonra farklı bir resmi göreceğimize inanıyoruz." dedi.

Yeni yönetmelikle birlikte sektörde faaliyet gösterecek işletmeler için yetki belgesi zorunluluğu getirilmesi planlanıyor. Düzenleme, araç kiralama hizmetlerinde standartları netleştirerek tüketici güvenini artırmayı amaçlıyor.

Sektöre kurumsal standartlar geliyor

İstanbul Ticaret Odası Meclis Üyesi ve Taşıt Kiralama ve İlgili Hizmetler Meslek Komitesi Başkan Yardımcısı Hidayet Yıldırım, yönetmelik taslağının sektör açısından önemli bir boşluğu dolduracağını belirtti.

Yıldırım, Kasım 2024’te Ömer Bolat ile yapılan görüşmeleri hatırlatarak, sektörün uzun süredir bir yasal çerçeveye ihtiyaç duyduğunu ve bu talebin karşılık bulduğunu ifade etti. Taslağın kısa süre içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Yeni yönetmelikle öne çıkan kriterler

Taslağa göre araç kiralama sektöründe şu temel standartlar uygulanacak:
• Mesleki yeterlilik belgesi: Sektörde görev alacak personelin belirli eğitim ve kursları tamamlaması gerekecek.
• Asgari araç sayısı: Yeni kurulacak işletmeler için en az 10 araç şartı getirilecek.
• 7/24 çağrı merkezi: Müşterilerin kesintisiz erişebileceği bir iletişim altyapısı zorunlu olacak.

Kayıt dışılıkla mücadele güçleniyor

Yeni düzenlemenin en önemli hedeflerinden biri, sektördeki kayıt dışı ve merdiven altı faaliyetlerin önüne geçmek. Yıldırım, belirlenen kriterlerle birlikte herkesin bu alanda faaliyet gösteremeyeceğini vurgularken, ilk etapta kayıt dışılığın yüzde 50 oranında azalmasının öngörüldüğünü belirtti.

Yetki belgesi tüketici güvenini artıracak

Taslak yönetmelikle birlikte araç kiralama alanında faaliyet gösterecek tüm işletmelerin Ticaret Bakanlığı’ndan yetki belgesi alması zorunlu hâle gelecek. Caydırıcı yaptırımların da yer alacağı düzenlemenin, tüketici mağduriyetlerini azaltarak sektörde güven ortamını güçlendirmesi hedefleniyor.

Çin yönetimi, yuan cinsinden ticareti artırma ve finansal altyapıyı derinleştirme hedefini en üst düzeyde vurguluyor. Xi Jinping, Komünist Parti’nin yayın organı Qiushi’de yayımlanan makalesinde güçlü para birimi ve modern finansal sistemin ulusal güç açısından stratejik önemine dikkat çekti. Çin Merkez Bankası Başkanı Pan Gongsheng ise baskın rezerv para birimlerinin “araçsallaştırılabileceğini” belirterek yuanın alternatif rolüne işaret etti.

Rezerv para dengesi

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre 2025 ortası itibarıyla küresel rezervlerin yaklaşık yüzde 56’sı ABD doları cinsinden tutulurken, yuanın payı yüzde 2 seviyesinde bulunuyor. Aynı dönemde dolar endeksinde yüzde 10’u aşan gerileme dikkat çekti.

Yuanın rezerv para olarak pay kazanması halinde ABD’nin uzun süredir sahip olduğu “fahiş ayrıcalık” ve senyoraj avantajlarının sınırlanabileceği değerlendiriliyor. Dolar talebindeki yapısal değişim, küresel likidite koşulları ve enflasyon dinamikleri üzerinde etkili olabilir.

Emtia ve altın piyasaları

Yuanın uluslararası ticarette daha yaygın kullanılması, emtia fiyatlamalarında çift merkezli bir yapıyı gündeme getirebilir. Petrol ve altın fiyatlarının yalnızca Federal Reserve kararlarına değil, Çin Merkez Bankası’nın likidite adımlarına da duyarlı hale gelmesi bekleniyor.

2020–2025 döneminde merkez bankalarının altın rezervlerini artırdığı süreçte Çin, 357 tonluk net alımla rezerv çeşitlendirme stratejisini sürdürdü. Yuan bazlı emtia ticaretinin yaygınlaşması, rezerv kompozisyonlarında fiziki varlıkların payını artırabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Türkiye açısından finansal açılım

Cumhuriyet’te yer alan habere göre Türkiye, Çin ile finansal iş birliğini artıran ülkeler arasında yer alıyor. Haziran 2025’te yenilenen Çin–Türkiye swap anlaşması kapsamında 35 milyar yuan karşılığı 189 milyar TL’lik hat oluşturuldu. 2025 Kasım ayında İstanbul’da RMB Takas Bankası faaliyete geçti. Ayrıca Türk Hava Yolları’na yaklaşık 2,9 milyar yuan tutarında finansman sağlandı.

Yuanın rezerv para statüsünün güçlenmesi halinde Türkiye’nin enerji ve ara malı ithalatında yuan kullanımını artırması ve dolar bağımlılığını azaltması gündeme gelebilir. Bu çerçevede dolar cinsi eurobond ihracına ek olarak yuan cinsinden “panda tahvili” ihraçları da alternatif finansman aracı olarak değerlendiriliyor.

Dış borç ve rezerv etkisi

Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre Türkiye’nin brüt dış borç stoku 30 Eylül 2025 itibarıyla 564,9 milyar dolar, net dış borç stoku ise 279,4 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre kısa vadeli dış borç stoku 2025 yıl sonu itibarıyla 165,7 milyar dolar düzeyinde.

Doların küresel ölçekte değer kaybetmesi ve altın fiyatlarının yükselmesi senaryosunda, Türkiye’nin dolar cinsi borçlarının TL karşılığı üzerinde aşağı yönlü etki oluşabileceği; aynı zamanda artan altın fiyatlarının rezervler üzerinden bilançoya destek sağlayabileceği değerlendiriliyor.