Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı Turizm Uydu Hesabı 2024 sonuçları, turizmin hem üretim hem de istihdam cephesinde ekonomideki ağırlığını güçlendirdiğini ortaya koydu. Ulusal hesaplarla uyumlu biçimde revize edilen veriler, pandemi sonrası toparlanmanın 2024 itibarıyla kalıcı hale geldiğine işaret etti.
Turizm tüketimi 3,8 trilyon TL’yi aştı
Turizm amaçlı toplam tüketim değeri, 2024 yılında 3 trilyon 822 milyar TL olarak hesaplandı. Bu büyüklük, toplam yurt içi arzın yüzde 3,8’ine karşılık geldi. Böylece iç turizm tüketiminin yurt içi arz içindeki payı, 2020’de yüzde 2,3’e kadar geriledikten sonra üst üste dördüncü yılda artış göstererek pandemi öncesi seviyelere yaklaştı.
Veriler, 2019-2024 döneminde turizm tüketiminin ekonomideki payının istikrarlı bir yükseliş trendine girdiğini ve 2024’te zirveye ulaştığını gösteriyor.
Doğrudan turizmin katma değer payı yüzde 5,1
2024 yılında doğrudan turizm amaçlı gayrisafi katma değer 2 trilyon 21 milyar TL olarak gerçekleşti. Doğrudan turizmin toplam gayrisafi katma değer içindeki payı yüzde 5,1 oldu.
Bu oran, 2020’de yüzde 2,8’e kadar gerileyen payın, 2022’den itibaren hızla toparlandığını ve 2023’te ulaşılan yüzde 5,3 seviyesine yakın bir düzeyin korunduğunu gösteriyor. Veriler, turizmin yalnızca harcama değil, üretim ve katma değer yaratma kapasitesinin de güçlendiğine işaret ediyor.
Konaklama ve acentecilikte turizm bağımlılığı çok yüksek
Turizm uydu hesabı kapsamında hesaplanan turizm oranları, bazı alt sektörlerde turizme olan yüksek bağımlılığı net biçimde ortaya koydu. Buna göre 2024’te seyahat acenteleri ve diğer rezervasyon hizmetlerinin yüzde 100’ü turizm amaçlı gerçekleşirken, bu oran konaklama hizmetlerinde yüzde 98,5, yolcu taşımacılığında yüzde 75 ve kültürel hizmetlerde yüzde 45,8 olarak kaydedildi.
Gıda ve içecek servis hizmetlerinde turizm oranı yüzde 25,8 olurken, spor ve eğlence hizmetlerinde bu oran yüzde 10,5 olarak hesaplandı. Veriler, özellikle konaklama ve acentecilikte turizmin neredeyse tek belirleyici faaliyet alanı haline geldiğini gösteriyor.
Turizm istihdamı 1,2 milyona yaklaştı
Turizm sektörlerinde doğrudan turizm amaçlı istihdam edilen kişi sayısı, 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 9,8 artarak 1 milyon 194 bin kişiye yükseldi. Doğrudan turizm istihdamının toplam istihdam içindeki payı yüzde 3,7 oldu.
Grafikler, istihdamdaki artışın 2021 sonrası dönemde hızlandığını ve 2024’te hem kişi sayısı hem de toplam istihdam içindeki pay açısından en yüksek seviyelerden birine ulaşıldığını ortaya koyuyor.
Revizyonlar ulusal hesaplarla uyum sağladı
TÜİK, Ulusal Hesaplar Sistemi’nde gerçekleştirilen revizyonların Turizm Uydu Hesabı tablolarına da yansıtıldığını belirtti. Bu çerçevede yayımlanan 2019-2024 serisi, turizmin ekonomik etkilerini arz ve talep yaklaşımıyla ölçen, uluslararası karşılaştırmalara imkân tanıyan güncel ve bütünleşik bir çerçeve sunuyor.
Genel tablo, 2024 itibarıyla turizmin Türkiye ekonomisinde harcama, katma değer ve istihdam boyutlarında yeniden güçlü bir konuma ulaştığını ve sektörün makroekonomik dengeler açısından stratejik önemini koruduğunu gösteriyor.
Turizm amaçlı gayrisafi katma değer 2 trilyon lirayı aştı
2019 yılında 410 milyar TL olan iç turizm tüketimi, pandemi etkisiyle 2020’de 270 milyar TL’ye geriledi. 2021’den itibaren yeniden yükselişe geçen iç turizm tüketimi, 2022’de 1 trilyon 348 milyar TL’ye, 2023’te 2 trilyon 378 milyar TL’ye ulaştı. 2024 yılında ise turizm amaçlı toplam tüketim 3 trilyon 822 milyar TL olarak gerçekleşerek serinin en yüksek seviyesine çıktı.
İç turizm tüketiminin yurt içi arz içindeki payı da benzer bir seyir izledi. 2019’da yüzde 4,0 olan bu oran, 2020’de yüzde 2,3’e düştü. Takip eden yıllarda kademeli bir toparlanma yaşandı; 2021’de yüzde 2,7, 2022’de yüzde 3,4, 2023’te yüzde 3,7 olarak ölçülen oran, 2024’te yüzde 3,8’e yükseldi. Bu gelişme, turizmin ekonomideki göreli ağırlığının pandemi öncesi seviyelere yeniden yaklaştığını gösterdi.
Doğrudan turizm amaçlı gayrisafi katma değer 2019 yılında 201,8 milyar TL düzeyindeyken, 2020’de 126,6 milyar TL’ye geriledi. 2021’den itibaren hızlanan artışla birlikte bu tutar 2022’de 636,4 milyar TL’ye, 2023’te 1 trilyon 277 milyar TL’ye yükseldi. 2024 yılında ise doğrudan turizm amaçlı gayrisafi katma değer 2 trilyon 21 milyar TL olarak hesaplandı.
Gayri safi katme değer içindeki payı yüzde 5,1 oldu
Doğrudan turizmin toplam gayrisafi katma değer içindeki payı 2019’da yüzde 5,1 iken, 2020’de yüzde 2,8’e düştü. 2021’de yüzde 3,6’ya yükselen oran, 2022’de yüzde 4,6’ya, 2023’te yüzde 5,3’e çıktı. 2024 yılında bu pay yüzde 5,1 olarak gerçekleşerek yüksek seviyesini korudu.
Genel olarak değerlendirildiğinde, 2019–2024 dönemine ait Turizm Uydu Hesabı göstergeleri, turizmin pandemi kaynaklı kayıplarını büyük ölçüde telafi ettiğini; 2024 itibarıyla hem tüketim büyüklüğü hem de katma değer üretimi açısından Türkiye ekonomisi içindeki stratejik konumunu yeniden güçlendirdiğini ortaya koymaktadır.
