Washington ve Tahran yönetimleri, 28 Şubat'tan bu yana devam eden savaşın derhal sona erdiğini açıklarken, taraflar arasında üzerinde uzlaşıldığı belirtilen mutabakatın ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılmadı. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’ın nükleer programının geleceği ve Lübnan’daki gelişmeler konusunda belirsizlikler devam ediyor.
Trump, bölge ve dünya için petrol akışının yeniden başlayacağını belirtirken, mutabakat metni henüz yayımlanmadı. ABD Başkanı ayrıca, cuma günü başlaması planlanan daha kapsamlı müzakerelerde İran’ın nükleer anlaşmaya varamaması halinde askeri operasyonların yeniden gündeme gelebileceğini söyledi.
Hürmüz Boğazı'nın statüsü tartışma konusu
Trump, pazar günü yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın ücret alınmaksızın açılmasına ve ABD deniz ablukasının kaldırılmasına onay verdiğini duyurdu. Ancak yaklaşık bir saat sonra yaptığı açıklamada, boğazın açılmasının cuma günü imzalanması planlanan anlaşmaya bağlı olduğunu ve bu sürecin mayın temizleme faaliyetleri kapsamında değerlendirileceğini ifade etti.
Arabulucu rolü üstlenen Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise ilk açıklamasında Hürmüz Boğazı'na ilişkin herhangi bir değerlendirmede bulunmadı. İran devlet ajansı Mehr, taraflar arasında varılan mutabakatın boğazın 30 gün içinde İran'ın düzenlemeleri doğrultusunda yeniden açılmasını öngördüğünü bildirdi.
ABD yönetimi daha önce, boğazdan geçen gemilere yönelik herhangi bir ücretlendirme uygulamasına karşı olduğunu açıklamıştı. Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve İtalya'dan oluşan E4 grubu da boğazın koşulsuz ve tam seyrüsefer özgürlüğüyle yeniden açılması gerektiğini vurguladı.
Anlaşma haberlerinin ardından küresel petrol fiyatları düşüş gösterdi. Fiyatlar, mart ayı başından bu yana görülen en düşük seviyelere gerilerken, enerji üretiminin tam kapasiteye dönmesinin aylar hatta yıllar sürebileceği yönündeki değerlendirmeler gündemdeki yerini koruyor.
Lübnan anlaşmanın kapsamında mı?
Ateşkes görüşmeleri sırasında taraflar arasındaki temel görüş ayrılıklarından biri, Lübnan'ın anlaşma kapsamına dahil edilip edilmeyeceği olmuştu.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, varılan mutabakatın Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın kalıcı ve derhal sona ermesini içerdiğini açıkladı. Arabulucu Şahbaz Şerif de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, tarafların Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonları kalıcı olarak sonlandırdığını duyurdu.
Buna karşılık Trump'ın ilk açıklamalarında Lübnan'a ilişkin herhangi bir ifade yer almadı. ABD Başkanı açıklamalarında ağırlıklı olarak Hürmüz Boğazı konusuna odaklandı.
İsrail ise İran ile yürütülen barış görüşmelerine dahil edilmedi. Anlaşma duyurularının ardından İsrail tarafından resmi bir değerlendirme yapılmadı.
Daha önce pazar günü açıklanması planlanan mutabakatın, Beyrut'a yönelik bir İsrail saldırısı sonrasında birkaç saat geciktiği bildirildi. Saldırıda Lübnan'ın başkentinin güney banliyölerinde bir bina yıkılırken üç kişi hayatını kaybetti, altı kişi yaralandı.
Nükleer programda müzakereler devam edecek
İran'ın nükleer programı, son mutabakat kapsamında çözüme kavuşmuş görünmüyor. Trump, İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacağını yineledi.
Pakistanlı üst düzey yetkililer, nükleer müzakerelerin önümüzdeki 60 gün boyunca devam edeceğini açıkladı. Trump da İran'ın nükleer anlaşmaya ulaşamaması halinde ABD'nin yeni askeri adımlar atabileceğini ifade etti.
E4 ülkeleri tarafından yayımlanan ortak açıklamada, İran'ın nükleer programında doğrulanabilir adımlar atması halinde ilgili yaptırımların kaldırılmasına hazır olunduğu belirtildi.
Tahran yönetimi ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunmayı sürdürüyor. İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği, önümüzdeki dönemde yapılacak kapsamlı görüşmelerin temel gündem maddelerinden biri olarak öne çıkıyor.
ABD'nin 2015 yılında imzalanan çok taraflı nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmıştı. Yaklaşık 400 kilogramdan fazla yüksek saflıkta zenginleştirilmiş uranyumun akıbetinin, yeni müzakere sürecinde ele alınması bekleniyor.
Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham da yaklaşan nükleer müzakereleri yakından takip edeceğini açıkladı.
